پرورش «تفکر حل مسأله» در نوجوانان

از جمله مهمترین مهارت های زندگی، «حل مسأله» است که نوجوانان نیازدارند به خوبی آن را یاد بگیرند. تمامی افراد در طول زندگی خود، با مسائل متفاوتی در محیط کار، تحصیل یا خانواده رو به‌ رو می‌شوند. این مسائل موانعی هستند که سر راه ما قرار می‌گیرند و رسیدن به هدف را برای ما دشوارمی‌کنند. مسائل در هر زمینه و در هر اندازه­ای که باشند، نمی توان از آنها فرار کرد و باید قبل از اینکه به بحران تبدیل شوند، به فکر راه حلی برایشان باشیم. حل مساله یک مهارت است، که به وسیله آن می‌توانیم مشکلات و مسئله‌های زندگی را کنترل کنیم و مسیر دستیابی به موفقیت را برای خود هموارتر کنیم .

شما می­توانید در این خصوص به فرزندتان کمک کنید و با اجرای شش گام اساسی زیر نتایج قابل ملاحظه ای را مشاهده کنید:

۱– شناسایی صحیح مسأله

اولین گام جهت حل مسأله، شناسایی دقیق آن است.این گام کمک می­کند که شما و فرزندتان مسأله را از زاویه دید یکسانی ببینید و به نگاهی مشترک دست پیدا کنید. باید توجه داشته باشید که مسائل را با واژه هایی بیان کنید که سبب درک راحت تر آن و پیدا شدن راه حل های متفاوت گردد.اگر جهت شفاف شدن موضوع لازم است سؤالاتی پرسیده شوند، باید این سؤالات به گونه ای باشند که حس تهاجم یا ایرادگیری را القا نکنند تا فرزندتان حالت دفاعی به خود نگیرد و به راحتی و با آرامش با مسأله مواجه شود.

۲– پرسیدن یک سؤال اساسی: اصلاً چرا این مورد یک مسئله یا چالش محسوب می شود؟

به فرزندتان کمک کنید توضیح دهد که چه عواملی سبب بروز این مسأله شده و این مشکل از کجا ریشه گرفته است. در این خصوص ممکن است سؤالاتی نظیر موارد زیر مفید باشند:

چرا این مساله اینقدر برای تو مهم است؟

فکر میکنی چه اتفاقی افتاده؟

بدترین چیزی که می توانست اتفاق بیفتد، چیست؟

چه چیزی تو را ناراحت کرده؟

پس از پرسیدن سؤالات، سعی کنید بدون جر و بحث به طور کامل به صحبت های فرزندتان گوش دهید و با دیدی باز نسبت به دلایل و توضیحات آن ها فکر کنید.

۳– استفاده از تکنیک طوفان فکری برای یافتن راه حل های متعدد.

طوفان فکری یا بارش فکری (Brain storming)یک تکنیک خلاقیت فردی یا گروهی است که در طی آن، با جمع‌آوری فهرستی از ایده‌هایی که توسط اعضای گروه تولید می‌شوند، برای رسیدن به یک جمع‌بندی در مورد یک مسئله تلاش می‌شود و دارای اصول اساسی زیر است:

تمرکز بر کمیت (هرچه تعداد راه حل ها یا ایده‌هایی که تولید می‌شوند بیش‌تر باشد، احتمال دست یافتن به یک راه‌حل اساسی و اثربخش بیش‌تر است)

اجتناب از انتقاد (در مرحله ایده پردازی انتقاد و قضاوت در خصوص ایده ها ممنوع است!)

استقبال از ایده‌های عجیب و غیرمعمول

ترکیب و بهبود ایده‌ها برای دستیابی به راه حل هایی بهتر

با استفاده از این روش می توانید با همدیگر فهرستی از راه حل های احتمالی را برای مشکل مورد نظر را یادداشت کنید. دقت داشته باشد که هنگام پیدا کردن راه حل ها، در مورد آنها قضاوت نکنید و اجازه دهید راه حل های غیر عادی هم بیان شوند. ترکیب و بهبود ایده ها را به مرحله بعد موکول کنید یعنی زمانی که به میزان زیادی ایده یا راه حل اولیه خلق کرده باشید.

۴– ارزیابی ایده ها و راه حل های به دست آمده

در این مرحله راه حل های مطرح شده را از جنبه های مختلف مورد ارزیابی قرار دهید و آنها را از صفر تا ده امتیازدهی کنید. اکنون بر حسب این امتیازدهی، می توانید راه حل های مناسب تر را انتخاب کنید اما اگر در این مرحله به نتیجه مطلوب نرسیدید، می توانید مرحله قبل یعنی ایده پردازی به روش طوفان فکری را مجدداً تکرار کنید.

۵– عملی کردن راه حل های ذهنی

برای عملی کردن راه حل مورد نظر باید به سه سوال اساسی زیر پاسخ دهید:

برای اجرای این راه حل چه کسی چه کاری را انجام خواهد داد؟

هر فرد کارهای خود را در چه زمانی انجام خواهند داد؟

برای اجرای این راه حل، چه شرایط و امکاناتی لازم است؟

همچنین در این مرحله می توانید در خصوص نحوه اجرای ایده و اینکه چه نتایجی در پی خواهد داشت، باهم گفتگو کنید.

۶- بررسی نتایج راه حل های اجرا شده

هر زمان که راه حلی را عملی می کنید، قطعاً نیاز به بررسی و ارزیابی نتایج آن خواهید داشت تا ببینید که این راه حل تا  چه حدی قادر بوده مشکل یا مسأله مورد نظرتان را حل کند.

حتی گاهی اوقات نیاز است که بیش از یک راه حل را امتحان کنید، نتایج حاصل را بررسی کنید و در نهایت از خود و فرزندتان سوال کنید که:

کدام یک از راه حل ها کارکرد بهتری داشت؟

کدام یک از راه حل ها نتایج چندان خوبی در پی نداشت؟

چه کارهایی میتوان انجام داد تا راه حل های مورد نظر، نتایج بهتری داشته باشند و بهتر مسأله مطرح شده را حل کنند؟

ترجمه و تلخیص:  سولماز قلیزاد
منبع: www.raisingchildren.net.au

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *